موسسه آموزش عالی غیر انتفاعی شهید اشرفی اصفهانی
برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود
(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)
چکیده
چاره اندیشی برای پیشگیری از تحقق بزهکاری اطفال و نوجوانان البته رفتاری عادلانه با اطفال و نوجوانان بزهکار بسیار مهم و حائز اهمیت است و این چاره اندیشی از ابتدای سال ۱۹۲۴ که بیانیه حقوق کودک ژنو، ابتدایی ترین اندیشه ها را برای حفظ کرامت ذاتی کودک و حمایت گسترده از قابلیتهای ویژه او مطرح نمود شروع شد، تا قطعنامه مربوط به اصول راهبردی یا قواعد ریاض دسامبر ۱۹۹۰ ، جامعه جهانی نیز به گسترش زمینه عدالت کیفری درباره اطفال و نوجوانان اهتمام ورزید.وما باید با طرح رویه ای واحد، سعی در هماهنگی و انطباق قواعد ملی با معیارهای بین المللی و اسلامی نماییم.
وبا توجه به افزایش نسبتا کم بزهکاری اطفال ونوجوانان در شهرستان رفسنجان تصمیم به تحقیق پیرامون بررسی علل ارتکاب بزه از سوی اطفال ونوجوانان این شهرستان گرفتیم وبا بدست آوردن آمارهایی بوسیله طرح پرسشنامه وتحقیقات میدانی در رهگذر بررسی علل بزهکاری اطفال و نوجوانان در شهرستان رفسنجان می توان از عللی چون : فقر، بیکاری ، نظارت ضعیف خانواده به دلیل اعتیاد ویا مرگ سرپرستان خوانواده ، موقعیت جغرافیایی این شهرستان و همچنین وجود مهاجرین افغان و نام برد. البته نظارت های موثری ازطرف پلیس ودادسرا ودادگاه شهرستان وسایر سازمانهای فرهنگی وتربیتی شهرستان و خانوادهها صورت گرفته وبا حمایت های دولت از خانواده، از گستردگی تاثیر این علل در ارتکاب بزه کاسته شده است.
واژگان کلیدی: طفل، نوجوان ، بزهکاری ، انحراف ، عوامل موثر، نهادها و سازمانهای حمایتی ، رفسنجان.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه. ۱
- بیان مسأله ۵
- سابقه تحقیق ۵
- ضرورت ونوآوری تحقیق ۶
- سوالات تحقیق. ۶
- فرضیات تحقیق. ۷
- هدفها و کاربردهای تحقیق. ۷
- روش و نحوه ی انجام تحقیق و بدست آوردن نتیجه ۸
- طرح(ساماندهی) تحقیق ۸
فصل اول –مفاهیم و تعاریف بزهکاری اطفال و نوجوانان۹
بخش اول – مفاهیم و تعریفات ۱۰
گفتار اول – تعاریف ۱۰
۱ – مفهوم لغوی. ۱۱
الف-۱- کودک (صغیر). ۱۱
ب-۱- نوجوانی ۱۱
۲ – مفهوم اصطلاحی کودک (صغیر) و نوجوان.۱۲
گفتار دوم – جنبه های افتراقی بزهکاری اطفال و نوجوانان. ۱۶
۱ – سن و تاثیر آن در بزهکاری ۱۶
۲ – جنسیت و تأثیر آن در بزهکاری ۱۸
فصل دوم– معرفی شهرستان رفسنجان وتحلیل نظری عوامل موثر بر بزهکاری اطفال و نوجوانان در شهرستان رفسنجان۲۰
بخش اول– شهرستان رفسنجان.۲۱
گفتار اول – معرفی شهرستان رفسنجان به لحاظ تاریخی و کنونی.۲۱
۱ – پیشینه تاریخی رفسنجان.۲۱
۲ – معرفی شهرستان رفسنجان کنونی.۲۶
الف-۲- موقعیت جغرافیایی و ویژگیهای طبیعی.۲۶
ب -۲-ویژگیهای اقتصادی وکشاورزی.۲۷
ج -۲-ویژگیهای جمعیتی.۲۷
د -۲- مسائل نژادی، قومی و قبیله ایی۲۷
ه -۲-ویزگیهای زبانی.۲۸
و -۲-مهاجرت.۲۹
ن -۲-آداب و رسوم و باورهای خاص اجتماعی.۲۹
ی -۲-حاشیه نشینی.۳۰
گفتار دوم – عوامل موثر در ارتکاب جرایم اطفال و نوجوانان درشهرستان رفسنجان .۳۰
۱ – عوامل جغرافیایی و مواد مخدر بر بزهکاری اطفال و نوجوانان شهرستان رفسنجان۳۱
۲ – عوامل اجتماعی بزهکاری اطفال و نوجوانان درشهرستان رفسنجان ۳۳
الف -۲-عامل فرهنگی.۳۳
ب– ۲- عملکرد مدارس ۳۴
ج -۲- شخصیتی. ۳۶
د -۲- مهاجرت. ۳۷
ه -۲- خانواده و دوستان ۳۹
۳ –عوامل اقتصادی بزهکاری اطفال و نوجوانان درشهرستان رفسنجان. ۴۱
الف -۳-فقر . 43
ب -۳-بیکاری ۴۴
فصل سوم – تحلیل کاربردی بزهکاری اطفال و نوجوانان در شهرستانرفسنجان.۴۷
بخش اول – تحلیل حقوقی، آماری نتایج پرسشنامه هایاطفال و نوجوانانبزهکار ۴۹
گفتار اول – بررسی عوامل شخصی و خانوادگی ۵۲
۱ – هویت و مشخصات شخص پاسخگو ۵۳
الف -۱-جنسیت . 53
ب -۱-سن . 54
۲ – محیط اصلی 57
۳ – عوامل رفتاری ۶۹
الف -۳-رفتار پدر و مادر ۶۹
ب -۳-رفتار پاسخگو ۷۳
گفتار دوم – بررسی عوامل اجتماعی. ۷۹
۱–مدرسه ، محیط تحصیل ۷۹
۲ – دوستان و همکلاسان ۸۴
۳ – اعتیاد و سرقت. ۸۹
الف -۳- اعتیاد . 91
ب -۳-سرقت . 99
نتیجه گیری . 107
پیشنهادات . 110
فهرست منابع . 113
پیوست ها . 117
مقدمه
در مطالعه علل رفتار مجرمانه همیشه باید عوامل چندگانه موجد جرم و تاثیر متقابل آنها را در یکدیگر مورد نظر قراردهیم. برحسب مورد ممکن است تاثیر یکی از این عوامل از عامل دیگر بیشتر باشد، ولی هیچ گاه یک عامل واحد، علت کلیه رفتارهای مجرمانه نیست.
در بزهکاری، عوامل اجتماعی و روانی هردو بر یکدیگر اثر میگذارند و با یکدیگر همبستگی دارند. عوامل دسته اول در محیط وجود دارد و فرد را تحت تاثیر قرار میدهد. عوامل دسته دوم نیز در درون شخصیت موجود است و در مقابل محیط واکنش نشان میدهند و روشن است که از لحاظ کیفیت و کمیت، تغییر پیدا میکنند و ممکن است به صورتهای بیشمار با یکدیگر ترکیب یابند. اصولا کلیه رفتارهای دوران نوجوانی، جوانی و بالاتر، چه اجتماعی باشد ویا ضد اجتماعی، در نتیجه تجربیات گذشته به وجود می آید و با توجه به این تجربیات است که میتوان این حالات و رفتارها را توجیه کرد(نیکپور،۱۳۸۹، ۲).
انسان ممکن است از سه راه به انجام فعالیت های مجرمانه وادار شود:
۱- وقتی تمایلات ضد اجتماعی در معرض نفوذ عوامل جرم زا قرار گیرد و تحت تاثیر این عامل، بیشتر برانگیخته شود.
۲- وقتی در شخص به علت احساس گناه عمیق که در اثر افعال قبلی او به وجود آمده، یک میل شدید برای مجازات شدن بوجود آمده باشد.(یعنی از طریق ارتکاب جرم جدید ، برای خود مجازات تهیه میکند)
۳- شخصی که از لحاظ عاطفی، احساس ضعف و عدم اطمینان میکند، ممکن است برای مخفی داشتن این احساس، روحیهای دفاعی و پرخاشگر در خود به وجود آورد.
در پیدایش عمل مجرمانه باید سه عامل را در نظر گرفت:
۱- تمایلات مجرمانه(ت)
۲- وضعیت کلی(و)
۳- مقاوت ذهنی و عاطفی شخص در مقابل وسوسه(م)
که ماحصل آن فرمول و قانون چگونگی پیدایش یک عمل مجرمانه است:
(عمل مجرمانه حاصل جمع تمایلات مجرمانه شخص به اضافه وضعیت کلی او تقسیم بر میزان مقاوت او است.) تمایلات مجرمانه شخص و مقاومت وی در مقابل آنها ممکن است به عملی ضد اجتماعی یا مجرمانه منجر شود، و یا به صورت رفتاری که مورد تایید اجتماع است درآید، و این امر بستگی به آن دارد که از تمایلات مجرمانه و مقاومت ،کدامیک قویتر باشند.(www.Tanin2text.blogfa.com)
همه افراد دارای تمایلات و ضد تمایلاتی هستند. عمل مجرمانه تنها وقتی ممکن است روی دهد که مقاومت شخص کافی نباشد و نتواند فشار تمایلات مجرمانه و وضعیت خاص را تحمل کند.
سخت ترین کار، تشخیص میزان مقاومتی است که شخص ممکن است در موقعیت های خاص در مقابل ارتکاب جرم داشته باشد. مقاومت دارای ریشه های عاطفی، فکری و اجتماعی است و این سه عامل با تشکیل فراخود و رابطه آن با خود، و موقعیت شخص، ارتباط نزدیکی دارد. وقتی شخص از یک بیماری روانی که ریشه جسمانی دارد رنج ببرد، مسلم است که مقاومت عاطفی و جسمانی او کمتر خواهد بود(www.Tanin2text.blogfa.com)
عامل اصلی در مقاومت، فراخود یا به زبان عامیانه وجدان است زیرا فراخود،خود را مورد تهدید قرار میدهد و به آن دستور میدهد که فقط مرتکب اعمال خوب شود.
بدین ترتیب وقتی شخصی مرتکب جرم میشود، احساس گناه میکند، در صورتی که وقتی عمل خوبی انجام میدهد، احساس رضایت و خوشی میکند.(www.Tanin2text.blogfa.com)
بزهکاری در کودکان و نوجوانان هرچند می تواند به عوامل بسیار، ازجمله مشکلات فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و وابسته باشد. امّا در گام نخست این خانواده است که کودک را به مسیر صحیح هدایت می کند یا بستر گناه و جرم و انحراف را برای او مهیا می سازد. انسان به دلیل ویژگی اجتماعی بودن خود از بدو تولد تحت تأثیر افکار، عقائد و رفتار اطرافیان قرار می گیرد و بعدها به تقلید از این رفتارها و گفتارها، الگوهایی را که به نحوی در ارتباط با او هستند سرمشق رفتاری خود قرار خواهد داد. (نیکپور،۱۳۸۹، ۳).
پیامبر اسلام، حضرت محمد (ص) در تاکید بر اهمیت دوره های مختلف رشد و تحول شخصیت فرزندان، به ویژه هفت سال اول زندگی، فرموده اند: «فرزند در هفت سال اول زندگی محبت پذیر است، در هفت سال دوم آموزش پذیر است و در هفت سال سوم حیات خود مشورت پذیر است»
ویژگی های زیستی و روانی- اجتماعی کودکان در سالهای اولیه رشد (هفت سال اول حیات) بگونه ای است که بیشترین تعلق خاطر را به پدر و مادر دارند و میخواهند همواره همه وجود پدرو مادر خود را در قبضه مهر خود داشته باشند. از همین رو زیباترین و موثرترین روش پرورش فرزند در این دوران، حاکمیت مهر و محبت وسیطره عاطفی کودک بر پیکره شخصیت پدر و مادر است.(ضیایی فرد،۱۳۹۰،۳)
بنابراین محرومیت های عاطفی، تنبیه، اعمال رفتارهای خشونت آمیز با کودک و تحمیل آزردگی ها وناکامی های مکرر بر احساس فرزندی با شاکله محبت پذیر، میتواند آسیب های اجتماعی همراه داشته باشد(نیکپور،۱۳۸۹، ۳).
بنابراین در این پژوهش با توجه به نقش مهمی که کودکان ونوجوانان در اجتماع دارند وبا توجه به اینکه کودکان ونوجوانان بزرگترین پیکره جمععیتی کشور ما را می سازند وآتیه سرزمین ما به امکان آموزش وپرورش هرچه بهتر این نسل جوان متکی است.در بسیاری از کشورهای جهان اساسی ترین برنامه ریزیهای علمی وفرهنگی،اقتصادی واجتماعی در راستای خواسته ها ونیازهای نسل جوان تنظیم می شود.توجه به اینگونه برنامه ریزیها در کشوری همچون ایران که به موجب آخرین سرشماری مرکز آمار ایران در کودکان ونوجوانان پر شمار ترین گروه سنی آن را تشکیل می دهند از اهمیتی دو چندان برخوردار است ومسؤلیت سنگینی را بر دوش تمامی مسؤلان ، محققان ، نویسندگان و متخصصان تعلیم و تربیت کودک و نوجوان می گذارد. ( شورای کتاب کودک ،۱۳۸۳،۱ )
و به همین دلیل است که نباید نسبت به این نسل پر ارزش کم اهمیت بود و خواستار این هستیم با توجه به اینکه در سالهای اخیر بزهکاری اطفال ونوجوانان در شهرستان رفسنجان نسبتا افزایش پیدا کرده است علل بزهکاری اطفال (کودکان) و نوجوانان این شهرستان را بررسی کنم تا شاید بتوان با شناخت این علل قدمی کوچک در مسیر پیشگیری از بزهکاری آنها برداریم و در این پژوهش با توجه به جمع آوری یک سری آمار وارقام وهمچنین طرح پرسشنامه ای در پی بررسی این علل هستیم.
۱-بیان مسأله
در جرم شناسی که مطالعه علل ارتکاب جرم، چرایی و نوع جرم مدنظر است، تقسیمبندی جرایم به صورتهای مختلفی صورت میگیرد. به عنوان مثال تقسیمجرایم به جرایمخیابانی و آپارتمانییا تقسیمبندی به صورت خشونت آمیز و ساده، یقه سفیدها و یقه خاکستری ها و.همچنین تقسیم بندی بر اساس سن مرتکب صورت می گیرد، که اصولاً مرتکب بزرگسال را مجرم و طفل را فرد ناسازگار قلمداد میکنند. مطالعات جرم شناسی نشان دهنده این است که جرایم ارتکابی از سوی اطفال و نوجوانان حکایت از وجود نوعی بحران در محیط اجتماعی آنان (اعم از محل سکونت، محل تحصیل یا محیطی که فرد با همسالان خود در آن زندگی می نماید) می کند که شناخت این بحران ها نه تنها در کاهش جرایم (ناسازگای) این گروه مؤثر است، بلکه در شناسایی علل بزهکاری بزرگسالان و جلوگیری از تکرار جرم توسط آنان نیز راهگشا می باشد.که دراین پایان نامه می خواهیم بامعرفی شهرستان رفسنجان وشناخت عوامل فرهنگی ، اجتماعی ، اقتصادی و جغرافیایی آن شهرستان به بررسی علل بزهکاری اطفال ونوجوانان در شهرستان رفسنجان بپردازیم.
۳- ضرورت و نوآوری تحقیق
کودکان و نوجوانان در ارتکاب جرم لزوماً به دنبال نقض هنجارهای اخلاقی و اجتماعی شناخته شده و مورد قبول جامعه خود نیستند؛بلکه ممکن است آنان از این طریق به دنبال نشان دادن شرایط وخیم حاکم بر زندگی، تحصیل و کار خود به والدین و دوستان و مسوولان مربوط و به طور کلی اجتماع خود باشند.
بررسی جراید و آمار پرونده های تشکیل شده در محاکم قضایی کشور و همچنین شهرستان رفسنجان نشان دهنده افزایش بزهکاری (ناسازگاری) این گروه است،بروز انحراف و بزهکاری در این گروه بدون ارائه پاسخ مناسب منجر به مزمن شدن ناسازگاری در کودکان و تبدیل آنان به یک مجرم واقعی در آینده می گردد؛ در نتیجه اهمیت و ضرورت پرداخت به علل بزهکاری اطفال و نوجوانان بیشتر از گروه بزرگسالان احساس می شودودر این پژوهش با توجه به اینکه تا بحال هیچ تحقیق و پژوهشی در این موضوع انجام نشده است ما در پی یافتن علل ارتکاب بزه از سوی اطفال ونوجوانان شهرستان رفسنجان هستیم تا با شناخت آنها بتوانیم راهکارهایی جهت پیشگیری از این پدیده شوم اجتماعی ارایه نماییم.
۴-سؤالات تحقیق
۱- مهم ترین علل بزهکاری اطفال و نوجوانان در شهرستان رفسنجان چیست؟
۲-اطفال و نوجوانان بزهکار شهرستان رفسنجان از کدام یک از گروه های اجتماعی بیشتر الگوپذیری دارند؟
۳-موقعیت جغرافیایی ، فرهنگی و اقتصادی شهرستان رفسنجان با توجه به فراوانی موادمخدر در این شهرستان چه تأثیری در بزهکاری اطفال و نوجوانان این شهرستان دارد؟
۵-فرضیات تحقیق
۱-مهم ترین علل بزهکاری در اطفال ونوجوانان شهرستان رفسنجان عبارتند از: الگوپذیری از گروه همسالان، فقر فرهنگی و اقتصادی خانواده طفل و مهم تر از همه ، قرار گرفتن شهرستان رفسنجان در مسیر قاچاق کالا و مواد مخدر می باشد.
۲-الگوپذیری اطفال و نوجوانان بزهکار شهرستان رفسنجان از گروه همسالان به ویژه اطفال و نوجوانانی که اقدام به ترک تحصیل نموده اند، بسیار زیاد است.
۳-عواملی همچون: وضعیت جغرافیایی، فرهنگی و اقتصادی شهرستان رفسنجان و همچنین قرار گرفتن این شهرستان در مسیر قاچاق مواد مخدر و فراوانی موادمخدر در این منطقه در آمار جرایم اطفال و نوجوانان در این شهرستان بسیار موثرهستند.
۶-هدفها و کاربردهای تحقیق
هدف این تحقیق با توجه به بیان اهمیت و ضرورت موضوع بررسی وشناخت علل ارتکاب بزه از سوی اطفال ونوجوانان شهرستان رفسنجان و جلوگیری از تبدیل اطفال و نوجوانان بزهکار به مجرمان واقعی در آینده از طریق شناخت علل بزهکاری (ناسازگاری) این گروه و دادن پاسخ صحیح به انحراف و کجروی آن ها می باشد.
به همین منظور اهداف و کاربردهای تحقیق به شرح ذیل مورد نظر است:
۱- تبیین تأثیر اعتیاد در وقوع بزهکاری اطفال و نوجوانان این شهرستان .
۲- تبیین و تحلیل رابطه عوامل اجتماعی در گرایش اطفال و نوجوانان به سمت بزهکاری
