۲-۳-۱ پیشینه پژوهش در خارج از کشور

اسپکا^[۴۲۱] و همکاران (۲۰۰۰)، در پژوهش خود با هدف بررسی «تأثیر درمان کاهش استرس بر پایۀ مراقبۀ ذهن آگاهی بر خلق و علائم استرس در بیماران سرطانی سرپایی با بهره گرفتن از طرح کنترل شدۀ لیست انتظار» تعداد ۱۰۹ بیمار با انواع سرطان های متفاوت که برای درمان ثبت نام کرده بودند (روش نمونه گیری در دسترس) را به صورت تصادفی در دو گروه آزمایشی (افرادی که بلافاصله پس از ثبت نام تحت درمان ۷ هفته ای ذهن آگاهی قرار می گرفتند) و گروه کنترل (افرادی که در لیست انتظار برای درمان قرار گرفتند) کاربندی کردند که ۱۹ نفر از این ۱۰۹ نفر ریزش کردند و تعداد افراد به ۹۰ نفر کاهش پیدا کرد. ابزارهای مورد استفاده شامل ۱- پروفایل حالت های خلقی^[۴۲۲] و ۲- پرسشنامۀ علائم استرس^[۴۲۳] بودند. پس از اتمام درمان، بیماران در گروه آزمایشی آشفتگی خلقی کمتر (کاهش ۶۵ درصدی) و علائم استرس کمتر (کاهش ۳۱ درصدی) نشان دادند. محققان این پژوهش ‌به این نتیجه رسیدند که درمان کاهش استرس بر پایۀ مراقبۀ ذهن آگاهی در کاهش آشفتگی های خلقی و علائم استرس در این گروه از بیماران بدون در نظر گرفتن جنس، نوع سرطان، مرحلۀ بیماری، و سن مؤثر است.

دیویدسون و همکاران (۲۰۰۳)، در پژوهش خود با عنوان «مراقبۀ ذهن آگاهی و تغییرات در مغز و عملکردهای ایمنی» تعداد ۲۵ آزمودنی (گروه دریافت کنندۀ مراقبه) و ۱۶ آزمودنی (گروه کنترل) را به روش نمونه گیری تصادفی از میان افراد واجد ملاک های خاص انتخاب کردند. سپس فعالیت الکتریکی مغز را قبل از درمان، بلافاصله پس از اتمام درمان ۸ هفته ای آموزش مراقبه، و سپس ۴ ماه پس از اتمام درمان ۸ هفته ای اندازه گیری کردند؛ در ضمن تمام آزمودنی ها بلافاصله پس از اتمام درمان ۸ هفته ای آموزش مراقبه به وسیلۀ واکسن آنفلونزا واکسینه شدند (به منظور بررسی میزان تولید آنتی بادی). محققان ‌به این نتیجه رسیدند که مراقبۀ ذهن آگاهی باعث افزایش قابل توجه فعالیت مغزی (در ناحیۀ جلویی و چپ) و افزایش تولید آنتی بادی در آزمودنی­هایی می شود که مراقبۀ ذهن آگاهی دریافت می‌کنند. نتایج این تحقیق نشان دهندۀ تأثیر مثبت این درمان بر مغز و عملکردهای ایمنی است که این امر نیاز برای تحقیقات بیشتر در این زمینه را بیان می‌کند.

کارلسون و همکاران (۲۰۰۴)، در پژوهش خود با عنوان «درمان کاهش استرس بر پایۀ ذهن آگاهی در ارتباط با کیفیت زندگی، خلق، علائم استرس، و پارامترهای سیستم ایمنی (سطح کورتیزول، سولفات دهیدرو اپی اندروسترون^[۴۲۴] ، و ملاتونین) در بیماران سرپایی مبتلا به سرطان سینه و پروستات» تعداد ۴۹ بیمار مبتلا به سرطان سینه و ۱۰ بیمار مبتلا به سرطان پروستات (روش نمونه گیری در دسترس) را در برنامۀ ۸ هفته ای ذهن آگاهی قرار دادند. ابزارهای مورد استفاده شامل ۱- فرم دموگرافیکی و تاریخچۀ پزشکی^[۴۲۵] ۲- فرم رفتارهای سالم^[۴۲۶] (مواردی که بر سیستم ایمنی تأثیرگذارند از قبیل: چای، قهوه، سیگار، الکل، ورزش، خواب، و تغذیه) ۳- فرم مراقبۀ هفتگی^[۴۲۷] ۴- پرسشنامۀ مؤسسۀ اروپایی برای تحقیق و درمان کیفیت زندگی افراد سرطانی^[۴۲۸] ۵- پروفایل حالت های خلقی^[۴۲۹] (توسط مک نایر^[۴۳۰] و همکاران، ۱۹۷۱) ۶- پرسشنامۀ علائم استرس^[۴۳۱] (توسط لِسکی و تامپسون^[۴۳۲]، ۱۹۷۹) و دیگر آزمایشات مربوط به سرطان بودند. محققان ‌به این نتیجه رسیدند که درمان MBSR منجر به بالا رفتن کیفیت زندگی، کاهش علائم استرس، بهبود خواب، کاهش سطح کورتیزول در این گروه از بیماران می شود اما سطح DHEAS و ملاتونین تغییری نمی کند که این امر نشان دهندۀ سودمندی کاربرد این درمان فقط در مراحل اولیۀ بیماری سرطان می‌باشد. همچنین عدم تغییر چشمگیر در سلول های لنفوسیت و افزایش سلول های T و کاهش سلول های NK و بررسی دیگر آزمایشات مربوط به سرطان، نشان دهندۀ بالا رفتن پارامترهای ایمنی در بیماران مبتلا به سرطان سینه و پروستات می‌باشد.

گراتز و رومر (۲۰۰۴) در پژوهش خود با عنوان «ارزیابی چند وجهی تنظیم هیجانی و اختلال در تنظیم: توسعه، ساختار فاکتورها، و اعتبار مقیاس مشکلات در تنظیم هیجانی» تعداد ۴۷۹ دانشجوی دانشگاه ماساچوست را به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و بسته های پرسشنامه‌ها را بین آن ها توزیع کردند. پرسشنامه‌ها شامل ۱- مقیاس مشکلات در تنظیم هیجانی^[۴۳۳] (توسط گراتز و رومر، ۲۰۰۴) ۲- مقیاس انتظار کلی برای تنظیم خلق منفی^[۴۳۴] (توسط کاتانزارو و میرِنز^[۴۳۵]، ۱۹۹۰) ۳- پرسشنامۀ عمل و قبول^[۴۳۶] (توسط هیز و همکاران، زیر چاپ) ۴- مقیاس بیان هیجانات^[۴۳۷] (توسط کرینگ و همکاران، ۱۹۹۴) ۵- پرسشنامۀ خودزنی عمدی^[۴۳۸] (توسط گراتز ۲۰۰۱) ۶- پرسشنامۀ سوء استفاده جنسی ^[۴۳۹] (توسط لیزاک^[۴۴۰] و همکاران، ۲۰۰۰) بودند. گراتز و رومر (۲۰۰۴) در پژوهش خود ‌در مورد تنظیم هیجانی به دو یافته دست یافتند، اول اینکه نتیجۀ پژوهش آن ها حمایت زیادی برای مقیاس دشواری های تنظیم هیجانی (DERS) به همراه داشت و دوم اینکه آن ها توانستند یک مفهوم ۶ بعدی برای دشواری های تنظیم هیجانی ارائه دهند. این ابعاد شامل: عدم پذیرش پاسخ های هیجانی، دشواری های کنترل تکانه، فقدان آگاهی هیجانی، دشواری های دست زدن به رفتار هدفمند، دسترسی محدود به راهبردهای تنظیم هیجانی، و فقدان شفافیت هیجانی هستند. گراتز و رومر بیان می دارند که افراد در زمان تجربۀ هیجانات منفی با این ابعاد دشواری های تنظیم هیجانی درگیر می‌شوند. نتایج تحقیق حاکی از ثبات درونی بالا، روایی زیاد آزمون- بازآزمون، ساختار مناسب و کافی، و اعتبار پیش بین بالای مقیاس مشکلات در تنظیم هیجانی بود.

گراسمَن^[۴۴۱] و همکاران (۲۰۰۴)، در پژوهشی با هدف بررسی «درمان کاهش استرس بر پایۀ ذهن آگاهی و فواید سلامتی: یک فراتحلیل» تعداد ۶۴ پژوهش مربوط به MBSR را انتخاب و با توجه به واجد بودن ملاک های خاص، ۲۰ پژوهش را برای بررسی جدا کردند و آن ها را بر اساس ویژگی های خاص کدگذاری کردند. ملاک ها شامل خصوصیاتی از قبیل موارد زیر بودند: قبل از سال ۲۰۰۲ باشند، درمان گروهی بوده باشد نه انفرادی، درمان ۱۲-۶ هفته و هر هفته ۳۰/۲ ساعت بوده باشد. در این ۲۰ پژوهش که تعداد ۱۶۰۵ نفر آزمودنی شرکت کرده بودند، آزمودنی ها مبتلا به بیماری سرطان، بیماری های عروق کرونر، افسردگی، دردهای مزمن، اضطراب، چاقی، اختلال خوردن، و بیماری های روانی بودند. دو تا از پژوهش ها روی زندانیان بوده و سه پژوهش هم روی افراد غیربالینی دارای مشکل استرس بوده است. به گفتۀ محققان پژوهش حاضر، اگرچه تعداد محدودی از پژوهش ها (۲۰ تا) بررسی شدند اما نتایج تمام آن ها حاکی از این بود که این درمان منجر به سازگاری بیشتر و بهتر با مشکلات بالینی و غیربالینی در افراد می شود؛ افزایش آگاهی منتج شده از درمان MBSR، منجر به وضوح ادراکی بالاتر، کاهش عاطفۀ منفی، و افزایش شادابی و سازگاری بیشتر می شود.

۳-۱۳-۲- استاد معرفت:

ملاک اصلی بلوغ در پسران ، رسیدن به حالت احتلام و در دختران رسیدن به سن رشد زنانگی که با احراز خون حیض صورت می‌گیرد، است… بلوغ، یک امر طبیعی است و نقش شارع مقدس، بیان امارات و علایم متداول است و هیچ گونه تعبد شرعی در چنین زمینه‌های طبیعی در کار نیست.

۳-۱۳-۳- علامه حلی

معیار کودک بودن دختران، سن کمتر از نه سال است، زیرا دختر در کمتر از نه سال خون حیض نمی بیند و دیده نشده که دختری کمتر از نه سالگی خون ببیند، بدین جهت که خداوند، خون حیض را آفریده تا غذای جنین باشد، پس حکمت در آفرینش خون حیض، تربیت و نمو جنین در رحم زنان است و دختران قبل از نه سالگی شایستگی باروری ندارند لذا خون حیض در آنان آفریده نمی شود زیرا فاقد حکمت است. از این رو این دلیل و نشانه بلوغ می‌باشد و پایین ترین سنی که دختران در آن خون ببینند نه سالگی است پس اول سن حیض نه سال است و لذا احتمال بلوغ دختران در این سن مطرح گردیده است.

۳-۱۴- نتیجه گیری:

از بیانات و روایات گفته شده نتیجه می گیریم که معیار اصلی برای رسیدن به بلوغ در پسران احتلام و در دختران دیدن خون حیض است و سایر علایم و سن نشانه هایی هستند که نوعیت دارد ولی موضوعیت ندارد و نیز بلوغ امری تکوینی است نه تشریعی.

البته تعیین سنی که نوعاً دختران در آن خون حیض می بینند و پسران محتلم می‌شوند، از سوی قانون گذار ضرورت دارد. شایان ذکر است که برای تحقق مسئولیت کیفری، علاوه بر بلوغ ادارک کامل( رشد کیفری) نیز لازم و ضروری می‌باشد. لذا سن برای مسئولیت داشتن موضوعیت ندارد بلکه طریقت دارد. کودک در این سن به مرحله ادراک کامل و رشد فکری می‌رسد، از این روی افرادی که فاقد ادراک و رشد عقلی هستند، مسئولیت کیفری ندارند. پس همان طور که تحقق بلوغ جنسی ( احتلام، حیض) شرط لازم برای توجه تکلیف و مکلف شدن است، رشد کیفری و وجود ادراک قدرت تمییز نیز برای مسئولیت کیفری شرط می‌باشد.

‌بنابرین‏ برای مسئولیت کیفری دو شرط لازم است: «بلوغ» و « رشد کیفری » و هیچ کدام از این دو شرط به تنهایی برای مسئولیت کیفری کافی نیست. البته در قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۷۰ با توجه به نظر مشهور فقهای امامیه، حدود مسئولیت کیفری کودکان تدوین شده است که به طور کلی با قوانین سابق متفاوت است.

در قوانین فوق، مسئولیت کیفری کودکان به دو دوره « قبل از بلوغ» و دوره « رسیدن به حد بلوغ » تقسیم شده است. که ماده ۴۹ و تبصره های آن، بیان کننده این مطلب می‌باشد.

ماده ۴۹ قانون مجازات اسلامی، « اطفال در صورت ارتکاب جرم» مبرا از مسئولیت کیفری هستند و تربیت آنان با نظر دادگاه به عهده سرپرست اطفال و عندالاقتضاء، کانون اصلاح و تربیت اطفال می‌باشد.

با توجه ‌به این ماده قانونی و تبصره های آن می توان گفت: کودکان، قبل از بلوغ شرعی یعنی پسر قبل از رسیدن به سن ۱۵ سال تمام قمری و دختر قبل از رسیدن به سن نه سال تمام قمری مبری از مسئولیت کیفری هستند و زمانی که پسر به پانزده سال تمام قمری و دختر به نه سال تمام قمری رسید به حد بلوغ شرعی رسیده، دارای مسئولیت کیفری هستند.

فصل چهارم :

۴-۱- تشکیلات قضایی ناظر بر اطفال بزهکار در حقوق ایران

بعد از جنگ جهانی دوم یکی از مشکلات مهم که به سرعت در حال دگرگون شدن می‌باشد جرایم مربوط به اطفال و نوجوانان می‌باشد که یکی از موضوعات مهم جامعه ترکیه ‌می‌باشد. در اکثر کشورهای دنیا جرایم مربوط به اطفال با جرایم مربوط به بزرگسالان تفاوتهایی وجود دارد برای این که طفل از لحاظ روانی، جسمی و ذهنی به صورت کامل رشد نکرده است و همچنین وظایف و نقشهای اجتماعی را بخوبی یاد نگرفته است و نیازمند آموزش آن ها می‌باشد. لذا در اکثر کشورهای غربی برای اطفال بزهکار، دادگاه های اطفال و مراجع اختصاصی و ویژه در نظر گرفته شده است همچنین در حقوق ترکیه برای تأدیب و تربیت آن ها، تدابیری مستقل از حقوق جزا در نظر گرفته شده است در ترکیه نیز اطفال بزهکار تا قبل از تصویب قانون اطفال و تأسیس دادگاه های اطفال در حوزه­ حقوق جزا قرار می­گرفتند با این حال در سال ۱۳۷۹ تأسیس محاکم اطفال به شماره ۲۲۵۳ در خصوص اطفال را به دنبال داشت و رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان بزهکار در این دادگاه ها صورت می‌گیرد. از طرف دیگر از سوی حکومت ملی در ترکیه در ۱۴ آوریل۱۹۹۰ و در ۹/۱۲/۱۹۹۴ قانون شماره ۴۰۵۸ مربوط به بزهکاری اطفال و نوجوانان مورد تصویب قرار گرفت که منطبق بر معاهده کودک بوده و تأسیس و مصوبه ی جدیدی می‌باشد. بر اساس این معاهده ی قانونی، توسط ارگان‌های قضایی در تمامی فعالیت‌های قضایی در وهله اول منافع کودک در نظر گرفته می شود و منطبق با آن عمل خواهند کرد و کشورهای عضو معاهده نیز متعهد هستند که در خصوص تأمین و حمایت از حقوق کودک ، تمامی ساز و کارهای حقوقی را به کار بندند و در این راه تلاش‌های لازم را انجام دهند. با توجه به احساس نیاز جامعه ترکیه به پیشرفت‌های لازم در زمینه‌های مختلف، قانون مجازات ترکیه نیز در سال ۱۹۹۷ به اتمام رسید و لایحه­ی قانونی جدید قانون مجازات ترکیه تهیه گردید. یکی از ‌بدعت‌های خوبی که در لایحه­ی قانونی، قانون مجازات ترکیه در سال ۱۹۹۷ وجود دارد این است که ‌در مورد اطفال و نوجوانان بزهکار احکامی مستقل از حقوق جزا در نظر گرفته می شود. در لایحه­ی قانونی جدید، در خصوص اطفال بزهکار در فصل ششم کتاب اول ۴ مبحث جداگانه با ۲۸ ماده در خصوص این موضوع اختصاص یافته است. در بخش اول فصل ششم لایحه قانونی جدید، احکام عمومی و بخش دوم در خصوص تدابیر لازم در خصوص اصلاح و تربیت و مجازات اطفال بزهکار، بخش سوم در خصوص رژیم و سیستم مجازات مخصوص اطفال و بخش چهارم راجع به احکام مشترک اطفال و خردسالان می‌باشد (Ercetin,Sule, 2006,p211).

مهمترین مسائل مطروح، بررسی گرایش کنونی اقدامات علیه بزهکاری اطفال و نوجوانان، موقعیت قربانی بزهکاری اطفال در جریان دادرسی، تشکیلات و همکاری ادارات اجتماعی مربوط به پیشگیری از بزهکاری نوجوانان، کمک به تربیت مجدد و بازگرداندن اطفال بزهکاری و یاری دادن آن ها بوده است که در حقوق ایران نیز این رویه نسبتاً مورد توجه قرار گرفته است(گلدوزیان، ۱۳۸۸، ص۴۸).

فروید معتقد است که هر اندازه تعارض درون روانی شدیدتر باشد احتمال بیشتر ی می رود که رویدادهای روانی مربوط به آن ناهشیار بمانند .

هر اندازه تعارض ناهشیار فشرده تر باشد آسیب پذیری شخصی در برابر فشار روانی بیشتر می شود وی معتقد بود که اختلالات رفتاری دوران پس از کودکی معلول تلفیقی از تجارب آسیب زای اولیه و تجارب بعدی هستند که هیجانات و عواطف و تعارضات همراه با رویدادهای اولیه را احیاء می‌کنند فروید ادعا می کرد که تکانه ها یا سائق های نهفته در تعارض آدمی درگیرند این سائق ها را زیست مایه ^[۱۴۴] می‌نامند و آن ها را نوعی نیروی روانی شبیه به ذخیره نیروی جسمانی می‌دانست وی همچنین معتقد بود که نیروی روانی یا سطح سائق فرد یک حالت تنش درونی ایجاد می‌کند که می بایست به طریقی کاهش یابد ( ساراسون ، ۱۹۸۷ ، ترجمه نجاریان ، ۱۳۸۱) .

فروید اضطراب را منشا تمامی نابهنجاریهای روانی قلمداد می‌کند و اضطراب را ناشی ا زاحساس نگرانی که ‹‹ خود ›› از وجود خطری محتمل برای فرد که او را آگاه می‌سازد که با آن مقابله کند و یا اینکه از روبه روئی با آن بپرهیزند می‌داند و اضطراب را به سه دسته :

۱ – اضطراب واقعی یا عینی ^[۱۴۵]

۲ – نوروتیک ^[۱۴۶]

۳ – اخلاقی^[۱۴۷] تقسیم می‌کند .

اضطرابی واقعی اضطرابی است طبیعی که نسبت به خطری واقعی فرد از خود نشان می‌دهد و اساس اضطراب نوروتیک ترس فرد از اینکه تکانشهای نهاد ^[۱۴۸] به ضمیر آگاه رسوخ نماید و علت در این است که ‹‹خود ›› قادر به کنترل غرایز نهاد نمی باشد و کنترل آن ها از دست او خارج است.

هنگامی که این غرایز از سد ‹‹ خود ›› بگریزند و به سطح ‹‹ خود آگاه ›› درآیند فرد دچار اضطراب نوروتیک می‌گردد و نهایتاً ‹‹ اضطراب اخلاقی ›› ناشی از نگرانی تنبیه ‹‹ خود ›› به وسیله ‹‹فراخود›› می‌باشد و این زمانی است که نهاد سعی د رنشان دادن تمایلات و افکار غیر اخلاقی خود دارد و فراخود با احساس گناه و شرم واکنش نشان می‌دهد ( شاملو ، ۱۳۷۸).

رویه های جدیدتری نیز بعد از جنگ جهانی دوم در علت شناسی اختلالات روانی به وجود آمدند که متفاوت از علت شناسی فرویدی بود که هر چند صاحب نظران آن ها همگی جزء انجمن چهارشنبه فروید که در خانه وی و در روزهای چهارشنبه و با شرکت افرادی مثل یونگ ، آدلر ، بریل و بلولر تشکیل می شد بودند ( الوی و جاکیسون ، ۱۹۹۹ ) .

کارل یونگ و آلفرد آدلر که هر دو ا زاعضای اولیه محفل خصوصی فروید بودند نسبت به فروید برداشت‌های خوشبینانه تری ‌در مورد ماهیت انسان داشتند یونگ بر این باور نبود که همه رفتارها مقهور وقایع پیشین است او بر اهمیت کیفیات روحانی تأکید داشت و بر عقاید منطقی اصرار می ورزید آدلر معتقد بود با ایجاد شرایط اجتماعی معطوف پرورش شیوه های واقع گرایانه و انطباقی زندگی مردم بهتر می‌توانند در جهت تعالی تغییر یابند و در نهایت اریک اریکسون که آئینه تمام نمای نظریه روانکاوی معاصر است جز نقشی که فروید برای خود قائل بود تأکید داشت اما کیفیاتی چون نیاز به اعتماد و امیدواری ، کوشش و کشش ، صمیمیت و عشق و کمال را به آن افزود او خود را نیروی خلاقه نیرومندی می‌دانست که می‌تواند به طور کارآمدی با مشکلات رو به رو شود (ساراسون ، ۱۹۸۷ ، ترجمه نجاریان ، ۱۳۸۱) .

۳ -۳ – دیدگاه یادگیری ( رفتاری )

این دیدگاه برای تمام اختلالات روانی ریشه یادگیری بیان داشته و معتقد است که اختلالات به همان طریق به وسیله کودک یاد گرفته می شود که سایر رفتارها و اضطراب را واکنشی می‌داند که بر اساس قوانین یادگیری قابل توجیه است و به مشکلات رفتاری به مقوله الگوهایی از پاسخهایی مناسب نگریسته می شود که احتمالا در ارتباط با شرایط محرک‌های بیزار کننده آموخته می‌شوند و به علت آنکه در زمینه کمک به فرد برای اجتناب از پیامدهای نامطلوبی کارائی دارند حفظ می‌شوند ،باید گفته شود که این یادگیریها بر اساس نظریه شرطی شدن کلاسیک و یا شرطی شدن عامل انجام می پذیرد ( به نقل از وطن خواه (بیتا ) صفحه ۲۵ ) .

طبق این دیدگاه می توان با در نظر گرفتن کودک به عنوان یک موجود پاسخ دهنده و درگیر با محرک‌های درون خانواده و برون خانواده رفتار نابهنجار را نوعی شیوه برخورد فرد با فشارها و مشکلات روز افزون محیط پیچیده فیزیکی و اجتماعی دانست که همانند رفتار نابهنجار یاد گرفته می شود و ادامه می‌یابد در این رویکرد هر چند بیشتر به علل روانشناختی و اجتماعی تأکید می شود اما علل زیستی – شیمیائی و فیزیولوژیایی رفتار انکار نمی شود ( لطفی کاشانی ۱۳۷۷ ) .

در رویکرد رفتار گرائی شخصیت نتیجه متقابل میان داشته های ژنتیکی و انواع تجاربی است که به آن ها در زندگی روزانه خویش مواجه می‌شویم افسردگی ممکن است تا حدی نتیجه خاموش شدن پاداشها باشد اگر تقویت کننده های مثبت کافی قطع شوند _ از دست دادن یک شغل پایان یک ارتباط – بسیاری از رفتارهای فرد به آسانی خاموش می‌شوند و او منفعل گوشه گیر و افسرده می‌گردد رفتارگراهای رادیکال بر اهمیت هماهنگی میان سه واحد تأکید داشته و بر اتصال ساده میان محرک – پاسخ کمتر تأکید می‌کنند – تئوری خاموش سازی افسردگی برای مثال در سال‌های دهه ۷۰ توسط لوینسون روی کار آمد – امروز خود لوینسون اذعان می‌دارد که تئوری‌های خاموش سازی دیگر برای توجیه افسردگی کافی به ‌نظر نمی رسد .

در عوض تئوری او و همکارانش شامل اجزای بسیاری می‌باشد در دیاگرام شماره ۱ یک سیکل معیوب و تکراری در ارتباط با نحوه به وجود آمدن رفتارهای خود شکن نشان داده می شود (الوی و جاکیسون ۱۹۹۹ ).

به طور خلاصه از نظر رویکرد رفتاری :

۱ ) مشکلات رفتاری آموختنی است مگر آنکه شواهدی خلاف این امر را نشان دهد .

۲ ) هر مشکل رفتاری جدا از مشکلات دیگر آموخته شده و مستقلا رشد می‌کند و ضرورتی ندارد که دو یا سه مورد از مشکلات رفتاری با هم ایجاد شده باشند .

۳ ) هر مشکل رفتاری صرفا در وضعیتی معین ( از نظر موقعیت و حالت ) بر اساس قوانین یادگیری شکل می‌گیرد و تعمیم این رفتارها بر اساس شباهتها ی خاص در این موقعیت صورت می‌گیرد ( لطفی کاشانی ، ۱۳۷۷ ).

۴ -۳ – دیدگاه شناختی ^[۱۴۹]

‹‹انسان‌ها نه به خاطر چیزها بلکه به خاطر برداشتی که از آن ها دارند بیمار می‌شوند ›› ( اپیکتتوس ^[۱۵۰]، قرن اول میلادی ) .

از دیدگاه شناختی انسان موجود پیچیده ای است و بر اساس درک و فهم و شناخت خود ا زموقعیتها و محیط عکس العمل نشان می‌دهد از این نظر علت اختلالات رفتاری ناکامی در برقراری ارتباط درست و منطقی میان محرک و پاسخ است و در این فرایند بعد شناختی و عاطفی انسان دخالت می‌کند و برخی اعتقاد دارند نارسائی رشدی و یا رشد یافتگی منفی بعد شناختی و عاطفی انسان باعث بروز مشکلات رفتاری می‌گردد و گاه عدم آگاهی از روابط اجتماعی و رویدادهای محیطی بستر اختلالات رفتاری می‌گردد بر اساس این دیدگاه و حفظ رفتار از طریق سیستمی که در آن شناخت‌ها و رویدادهای خارجی به یکدیگر اثر می‌گذارند صورت می‌گیرد ( نلسون و ایزرائیل ۱۹۸۴ ترجمه منشی طوسی ۱۳۸۷).

1. انواع تبلیغات ویروسی

۱) ویروسی ارزشی : در این حالت افراد تجربیات ارزشمند خود را با دیگران سهیم می‌شوند. فرد الف محصولی را امتحان می‌کند و آن را خوب می‌یابد. پس او به فرد ب می‌گوید که او نیز این محصول را امتحان کند. در این حالت محصولات باید به اندازه کافی خوب باشند تا منجر به ترغیب افراد شوند.

۲) ویروسی حیله­ای : افراد به دلایل زیادی، ازطریق تشویق دیگران سعی در فروش محصول می‌کنند. فرد الف سعی می‌کند تا فرد ب را متقاعد کند که محصول را امتحان کند، زیرا ممکن است در صورت استفاده فرد ب از آن محصول، فرد الف پاداشی دریافت کند. به عبارت ساده ، زمانی که محصولات به اندازه کافی با کیفیت نیستند ، افزودن پاداش ممکن است منجر به واکنش شدید استفاده کننده در برابر فروش شود.

۳) ویروسی حیاتی : افراد می خواهند تا در تجربیات خود با کسانی شریک شوند که به محصولات معین و ویژه ای نیاز دارند. فرد الف می‌خواهد در تجربه یک محصول با فرد ب شریک شود و فرد ب نیاز به محصول دیگر دارد و الی آخر.

۴) ویروسی مار پیچی : افراد می خواهند تا در تجربیات شاد، و یا جالب با دیگران شریک شوند. فرد الف می‌خواهد تجربه خود را با فرد ب در میان بگذارد، به خاطر اینکه او فکر می‌کند که فرد ب نیز آن موضوع را مثل خودش شاد ، و یا جالب می‌داند.

۵) ویروسی ناخوشایند : افراد به دیگران درباره تجربیات منفی خود هشدار می‌دهند. فرد الف محصول را امتحان می‌کند و در می‌یابد که محصول خیلی بدی است . سپس او مانع استفاده فرد ب از این محصول می شود.

1. مشکلات تبلیغات ویروسی

در اینجا لازم است تا به مشکلات اساسی و کلیدی که در تبلیغات ویروسی مطرح می شود، نیز اشاره­ای داشته باشیم :

۱) کنترل نام و نشان تجاری : در بعضی موارد افراد ممکن است، پیام را تعدیل یا چیزی را به آن اضافه کنند که این باعث ادراک متفاوت افراد از نام و نشان تجاری شرکت می شود، چیزی که مورد نظر شرکت نبوده است و ‌به این دلیل ممکن است شرکت‌ها کنترلی بر روی نام و نشان تجاری خود نداشته باشند زیرا بسیاری از پیامها ممکن است توسط افرادی غیر از مخاطبان هدف به پایان برسد .

۲) رشد بدون نمودار : تبلیغات ویروسی می‌تواند به مسیرهای رشد غیر قابل پیش‌بینی منجر شود. چنین مسیرهای رشدی ممکن است منجر به تغییرات ناگهانی و غیر منتظره در مسیر استراتژیک شرکت شود که می‌تواند به صورت معمایی حل نشده در آید.

۳) فقدان سنجش و اندازه گیری : کنترل فردی که پست های الکترونیک را دریافت می‌کند و آنچه را که وی انجام می‌دهد، برای مدت طولانی دشوار است.

۴) تهدید روابط شخصی : ‌اگر این نوع تبلیغات به صورت اساسی اجرا نگردد، این نوع تبلیغات می‌تواند درابعاد وسیع باعث خدشه دار کردن موقعیت بازاریاب شود. دریافت یک پست الکترونیک تجاری توسط یک دوست به طور نا خواسته، می‌تواند باعث از دست رفتن رابطه دوستانه بین او و بازاریاب گردد.(Kirby, 2004)

تبلیغات ارجاعی^[۲۰]

در این نوع تبلیغات یک طرف بازاریابی که ممکن است یک سازمان یا حتی یک فرد باشد مشتریان را به وب سایت یکی از شرکت های فروشنده در اینترنت ارجاع می‌دهد. و هر زمان که مشتری ارجاع داده شده به وب سایت شرکت فروشنده خریدی انجام دهد، عضو رابط کمیسیون دریافت می‌کند. این روش توسط تعداد زیادی از تجار و تولید کنندگان استفاده می شود. (فخریاسری و فرزانه ، ۱۳۸۴،ص. ۳۴۱)

جمع بندی

در این بخش به انواع شیوه های تبلیغات آنلاین اشاره شد. با بررسی این شیوه ها مشاهده می­ شود که برخی از این روش‌ها باعث رنجش، توجه، آگاهی و یا باعث تمایل و متقاعد شدن خریدار و دسته ای دیگر باعث کمک به تصمیم خرید و در نهایت خرید و تکرار خرید می‌شوند. خلاصه این روش‌ها در جدول ۲-۴ ارائه شده است :

جدول ۲-۴: تاثیر انواع روش های تبلیغات بر مراحل مختلف خرید با توجه به ادبیات نظری تحقیق

ردیف

انواع شیوه های تبلیغات

مراحل خرید

۱

تبلیغات موبایلی(Turban et al,2007)

آگاهی از مشخصات، ویژگی ها و خصوصیات محصول

۲

تبلیغات از طریق پست الکترونیکی (فرزاد، ۱۳۸۵)

۳

بنرهای ثابت(فرزاد ،۱۳۸۵)

۴

موتورهای جستجوگر( گرامی ،۱۳۸۲)

۵

تبلیغات موبایلی مبتنی بر اجازه (Tsang et al,2004)

جستجوی عرضه کننده

۶

تبلیغات از طریق پست الکترونیکی(فرزاد ،۱۳۸۵)

۷

بنرهای متحرک و تعاملی (فرزاد ،۱۳۸۵)

۸

موتورهای جستجوگر (گرامی ،۱۳۸۲)

۹

تبلیغات موبایلی( Turban et al,2007)

۱۰

وب سایت Boudreau andWatson (2006)

۱۱

تبلیغات ارجاعی(فخریاسری و فرزانه ، ۱۳۸۴)

۱۲

بنرهای تعاملی (فرزاد ،۱۳۸۵)

خرید نهایی

۱۳

تبلیغات ویروسی (فخریاسری و فرزانه ، ۱۳۸۴)

۱۴

تبلیغات موبایلی(Turban et al,2007)

در قسمت بعد رفتار مصرف کننده و عوامل مؤثر بر آن ، فرایند تصمیم گیری برای خرید و تاثیر تبلیغات در رفتار مصرف کننده ارائه خواهد شد :

رفتار مصرف کننده

بررسی رفتار مصرف کننده عبارت است از بررسی و مطالعه رفتار یک فرد هنگام مراوده با یک محیط رفتار مصرف کننده هنگامی که یک فرد با محیط خود برخورد می‌کند بروز می‌کند. به عبارت دیگر رفتار مصرف کننده به مطالعه کلیه فرایند های انتخاب ، استفاده، کنارگذاری محصولات و خدمات، تجارب و یا ایده ها توسط افراد گروه ها و سازمان ها به منظور ارضای نیازها و نیز بررسی تاثیرات این فرایندها بر مشتری و جامعه می پردازد. فعالیت های بازاریابی مانند تبلیغات بازرگانی و عوامل سیاسی و اجتماعی مانند فرهنگ و فامیل، عواملی است که در رفتار مصرف کننده تاثیر می‌گذارد. (Zicmund and Damico, 2001, p. 42)

عوامل کلی مؤثر بر رفتار مصرف کننده

به طور کلی می توان عواملی که بر رفتار مصرف کننده تاثیر می‌گذارد را به چهار دسته تقسیم کرد(کاتلر، ۱۹۹۹،ص. ۷۵)

عوامل فرهنگی، عوامل اجتماعی، عوامل شخصی و عوامل روانی.

عوامل فرهنگی

عوامل فرهنگی می‌توانند گسترده ترین و ژرف ترین تاثیرات را بر رفتار مصرف کننده بگذارند بازاریاب باید نقشی را درک کند که بر فرهنگ خریدار، خرده فرهنگ ها و طبقه اجتماعی وی اثر می‌گذارد.

فرهنگ

فرهنگ از اصلی ترین علت های خاص برای رفتار فرد است. انسان بسیاری از رفتارهای خود را از محیط پیرامون خود می آموزد. هر گروه یا جامعه یا کشور یک فرهنگ خاص خود را دارد. اگر بازاریاب نتواند این اختلاف های فرهنگی را شناسایی نماید و در شرایط مختلف خود را با آن ها وفق دهد اشتباهات جبران ناپذیری رخ می‌دهد که محکوم به شکست خواهد بود.

خرده فرهنگ ها

جامعه دارای تعداد خرده فرهنگ ها یا گروه هایی از مردم با سیستم های ارزشی مشترک هستند که آن ها را بر اساس تجربه مشترک زندگی و قرار گرفتن در وضعیت مشابه به دست آورده اند. این زیر مجموعه فرهنگی عبارت است از ملیت، مذهب، نژاد، ناحیه جغرافیایی.

۲-۶-۱۳- کیوتوبین^[۱۰۸]:

روش کیوتوبین توسط جیمز توبین برنده نوبل اقتصاد توسعه ارائه شده است . این نسبت ارتباط بین ارزش بازار یک شرکت و ارزش جایگزینی آن شرکت هزینه جایگزینی دارایی های آن شرکت را اندازه گیری می‌کند . به صورت تئوری در بلند مدت این نسبت به سمت واحد میل می‌کند . با این تفاوت که توبین در هنگام محاسبه هزینه جایگزینی دارایی های فیزیکی را به جای ارزش دفتری دارایی های فیزیکی به کار می‌گیرد . نسبت حاصله ‌به این شکل به کار می رود که چنانچه نسبت کیوتوبین یک شرکت بزرگتر از مقدار واحد و نیز بزرگتر از مقدار کیوتوبین رقابتی باشد ، شرکت مذبور توانایی کسب سود بیشتر از شرکت های مشابه را دارا است .

۲-۶-۱۴- هوش سرمایه انسانی:

فیتز-انز ^[۱۰۹]روش هوش سرمایه انسانی را بدین نحوه توسعه داد که مجموعه هایی از شاخص های سرمایه انسانی جمع‌ آوری شده را از طریق یک پایگاه داده ، الگو برداری نمود . فیتز انز مدعی است که وظایف بخش منابع انسانی در یک سازمان بایستی فراتر از مواردی نظیر جذب ، آموزش و جبران خدمات باشد . همچنین در زمانی که دانش به یک عنصر جدی در موفقیت اقتصادی تبدیل شده است ، اندازه گیری و مدیریت دارایی های فکری یک وظیفه ی بحرانی کسب و کار می‌باشد .

۲-۶-۱۵- مدل کارگزار فناوری:

این مدل توسط بروکینگ توسعه داده شده است و دانش سازمانی را به چهار طبقه : دارایی های انسان محور ، دارایی های زیر ساختی ، دارایی های فکری و دارایی های بازار تقسیم می‌کند و ارزش سرمایه فکری سازمان را طی یک فرایند ارزیابی مشخص می‌کند و ارزش سرمایه فکری سازمان را طی یک فرایند ارزیابی مشخص می‌کند و هر یک به وسیله پرسشنامه های ممیزی^[۱۱۰] مخصوص درباره متغیر های مرتبط با طبقه دارایی ها بررسی می شود

۲-۶-۱۶- روش ارزش گذاری جامع:

این روش توسط مکفرسون^[۱۱۱] توسعه یافت . ارتباط مابین اندازه گیری ارزش شرکت سرمایه فکری و مقادیر پولی را به منظور ارزش گذاری جامع کسب و کار مورد استفاده قرار می‌دهند .

این روش سر دسته ارزش زیر را مورد استفاده قرار می‌دهد .

ارزش اصلی که نشان دهنده اثر بخشی داخلی شرکت است .

ارزش فرعی که توسط اثر بخشی توزیع شرکت اندازه گیری می شود .

ارزش ابزاری که نشان دهنده فشار ها در محیط رقابتی می‌باشد .

بخش دوم : ادبیات مرتبط با بازارگرایی

۲-۷- معرفی بازارگرایی

مفهوم بازارگرایی از فلسفه مدیریتی که به (مفهوم بازاریابی^[۱۱۲]) مشهور بود ریشه گرفته است . این فلسفه سنگ بنای رشته بازاریابی بوده است ؛ همان طور که پیتردراکر بازاریابی را بدین گونه معرفی می کند :

«مشاهده کلیت یک تجارت را از نقطه نظر نتایج نهایی اش مشخص می‌کنند که این نتایج نهایی همان مشتریان می‌باشند» و همچنین اظهار می‌دارد که «تنها یک تعریف از مقصود یک تجارت وجود دارد و آن هم خلق مشتری است ». در طول سالیان مختلف تئوری پیش فرض بازاریابی شرکت ها ، فلسفه بازاریابی بوده است و محققان به دنبال اثبات ارتباط سطوح متفاوت عملکرد شرکت با درجات مختلف بازارگرایی بوده اند . این ایده مرتبط بودن سطوح مختلف عملکرد با سطوح مختلف بازارگرایی شرکت ، چندین نسل از مدیران شرکت ها را تحت تاثیر قرارداده است و تا به امروز یکی از تاثیر گذارترین مفاهیم بازاریابی بوده است . یا آن که در ادبیات تحقیق تفاوت هایی راجع به استفاده از بازاریابی گرایی^[۱۱۳] در مقابل بازارگرایی^[۱۱۴] وجود دارد ، اما بازارگرایی طبق تعریف مک کارتی و پریالت (۱۹۹۰) بیشتر به پیاده سازی مفهوم بازاریابی در بخش بازاریابی سازمان اشاره می‌کند . لذا ، تأکید سنتی بازاریابی گرایی بیشتر برروی مشتری گرایی به معنای تمرکز بیشتر برروی نیازهای مشتری و تولید درآمد وسود ازطریق ایجاد رضایت مشتری می‌باشد . از طرف دیگر اخیراًً بازارگرایی ، بیشتر برای برقرارکردن مفهوم بازاریابی در کل سازمان استفاده شده است .کوهلی و جاورسکی (۱۹۹۰) برای استفاده از برچسب بازارگرایی اولویت و اهمیت بیشتری قایل هستند . ‌به این مضمون که استفاده از این اصطلاح آن را از غلبه واحد بازاریابی خارج ساخته و مسئولیت آن را متوجه کلیه واحدها در سازمان می‌کند . بااین تغییر ظاهر ، رویکرد بازارگرایی احتمالاً مورد پذیرش واحدهای غیر بازار یابی نیز قرار گیرد.با این وجود در بین محققان بازاریابی اجتماعی وجود دارد که بازار گرایی ، منعکس کننده نیاز یک سازمان برای بازار محور بودن ^[۱۱۵]یا تحریک پذیری توسط بازار ^[۱۱۶]است [۱۷] . در این زمینه ، پنج دیدگاه اخیراًً در ادبیات بازارگرایی معرفی شده است که هرکدام رویکرد متفاوتی را جهت تعریف مفهوم بازارگرایی در پیش گرفته اند

1. 1. دیدگاه تصمیم گیری

1. 1. دیدگاه هوشمندی بازار

1. 1. دیدگاه رفتارهای مبتنی برفرهنگ

1. 1. دیدگاه استراتژیک

1. دیدگاه مشتری گرایی

علاوه بر پنج دیدگاه فوق سه دیدگاه دیگر نیز در زمینه بازارگرایی وجود دارد که عبارتند از :

1. 1. دیگاه ترکیبی

1. 1. دیدگاه قابلیت های سازمانی

1. دیدگاه فرهنگ سازمانی بازارگرا

۲-۸- مفاهیم تعریف بازارگرایی

دیشماند وفارلی معتقدند ، بازارگرایی و توجه به محیط عنصر عمده و اصلی بازاریابی بوده و عامل مهمی در راستای توانمند کردن^[۱۱۷] شرکت ها برای درک بازار و ایجاد راهبردهای محصول و خدمت مناسب برای تحقق نیازها و خواسته های مشتری است [۱۸] .

لی لند نیز بازارگرایی را ایجاد راهبرد مشتری محور از طریق هماهنگ کردن تلاش های بین وظیفه ای برای رسیدن به هدف بلند مدت سازمان می‌داند[۱۹] .

منابع اصلی اکثر پژوهش ها در گستره بازارگرایی مقالات کوهلی و جاورسکی[۲۰] و نارور و اسلیتر [۲۱] است . کوهلی و جاورسکی به جای تمرکز بر مشتری عنصر اصلی محیط گرایی را تمرکز بر

1. 1. = Market orientation ↑

1. 1. = Marketing ↑

1. 1. = Intellectual capital ↑

1. 1. = Genesis ↑

1. 1. = Intangible assets ↑

1. 1. = Profitability ↑

1. 1. = Competitors ↑

1. 1. = Narver ↑

1. 1. = Slater ↑

1. 1. = Customer focus ↑

1. 1. = Continous ↑

1. 1. = Marketing capabilities ↑

1. 1. = Organizational succes ↑

1. 1. = Competitive environment ↑

1. 1. = Structural capital ↑

1. 1. = Human capital ↑

1. 1. = Investor relations ↑

1. 1. = Operating ↑

1. 1. =Behavioral Science ↑

1. 1. = Profitability ↑

1. 1. = Value creation ↑

1. 1. = Ownership ↑

1. 1. = suppliers ↑

1. 1. = Investor relations ↑

1. 1. – knowledge – based ↑

1. 1. – value added ↑

1. 1. – competitive advantage ↑

1. 1. – eidetic ↑

1. 1. – marketing orientation ↑

1. 1. – market orientation ↑

1. 1. – mc carthy ↑

1. 1. – perreault ↑

1. 1. – financial fixed-non assets ↑

1. 1. – constant ↑

1. 1. – knowledge economy ↑

1. 1. – investment policy ↑